اخبار محرمانه - دنیای اقتصاد / متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اظهارات اخیر نخستوزیر کانادا، مبنی بر ضرورت بازگشایی سفارتخانههای تعطیلشده این کشور در تهران و کاراکاس، بار دیگر توجهها را به ژئوپلیتیک پیچیده روابط ایران و کانادا جلب کرده است. این موضعگیری که چهبسا کمتر کسی انتظارش را در اوضاع و احوال فعلی داشت، نشاندهنده یک چرخش گفتمانی آشکار در سیاست خارجی اتاوا پس از نزدیک به ۱۴ سال انسداد کامل دیپلماتیک است.
در تاریخ ۲۵ ژوئن، مارک کارنی، نخستوزیر کانادا گفت اتاوا در کشورهایی مانند ایران حضور دیپلماتیک ندارد و این مساله این کشور را در موقعیت نامناسبی قرار میدهد. وی در ادامه گفت که این کشور باید سفارتخانههای تعطیلشده خود را در ایران و ونزوئلا بازگشایی کند. وی در سخنانی استدلال کرد که عدم حضور دیپلماتیک کانادا در این کشورها توانایی اوتاوا برای کمک به کاناداییهای خارج از کشور و پاسخ به بحرانهای انسانی را مختل میکند. وی اظهار کرد: «تعامل به معنای تایید نیست. داشتن سفارت و خدمات کنسولی در یک کشور به معنای تایید سیاستهای آن کشور از سوی ما نیست.» کارنی در ادامه گفت که نداشتن حضور دیپلماتیک در یک کشور چالشهایی ایجاد میکند و در این باره به ونزوئلا اشاره کرد که پس از وقوع زلزله، اوتاوا میتوانست کمک فوری بیشتری به این کشور ارائه کند.
به گزارش آسوشیتدپرس، نخستوزیر کانادا تصریح کرد که تصمیمی درباره بازگشایی سفارتخانههای این کشور در ایران و ونزوئلا اتخاذ نشده است، اما لازم است که در این باره تغییراتی انجام شود. وی گفت: «به باور من، حرکت به این سمت و تصمیمگیری در این باره چیزی است که لازم است انجام دهیم.» به بیان دیگر، چنین به نظر میرسد دولت جدید کانادا به این نتیجه رسیده است که نبود حضور مستقیم در پایتختهایی چون تهران، بیش از آنکه تنبیهی برای طرف مقابل باشد، ابزارهای حمایتی و اطلاعاتی خود این کشور را فلج کرده است. این در حالی است که از زمان قطع روابط دوجانبه ایران و کانادا، صدها هزار شهروند ایرانی-کانادایی برای دریافت سادهترین خدمات کنسولی با چالشهای بزرگی روبهرو بودهاند و دانشجویانی نیز که برای ادامه تحصیل این کشور آمریکای شمالی را بهعنوان مقصد خود انتخاب کرده بودند، با دشواریهای فراوانی در فرآیند اخذ ویزا دستوپنجه نرم کردهاند.
رابطهای پر از فراز و فرود
روابط ایران و کانادا هیچگاه خطی و آرام نبوده است. در سال ۱۳۵۹، روابط دو کشور در پی تنشهای به وجود آمده پس از انقلاب اسلامی قطع شد. این وضعیت تا سال ۱۳۶۹ که سفارتخانههای دو کشور بازگشایی شد ادامه داشت. مبادله سفیر میان دو کشور نیز در سال ۱۳۷۴ صورت گرفت. همزمان با روی کار آمدن دولت سید محمد خاتمی، روابط ایران با کشورهای غربی بهبود یافت. اما جان باختن زهرا کاظمی، خبرنگار ایرانی-کانادایی، موجب آغاز تنش در روابط تهران-اتاوا شد و سطح مناسبات را به سطح کاردار تنزل داد. کانادا در اعتراض به نحوه رسیدگی به این پرونده، فیلیپ مکینان، سفیر وقت خود، را از تهران فراخواند و این وضعیت بیش از چهار ماه ادامه داشت.
سالهای بعد نیز نهتنها بهبودی در روابط دوجانبه حاصل نشد، بلکه اوضاع روابط این دو کشور بدتر نیز شد. در ۷ سپتامبر ۲۰۱۲، وزارت امور خارجه کانادا با اعلام بستن سفارت خود در تهران و «عنصر نامطلوب» توصیف کردن کارمندان سفارت ایران در این کشور، اقدام به قطع روابط دیپلماتیک با ایران کرد. این وزارتخانه همچنین از همه کارمندان سفارت ایران در خاک کانادا خواست تا طی ۵ روز خاک این کشور را ترک کنند. به تاریخ ۱۷ سپتامبر همان سال کانادا اعلام کرد که سفارت ایتالیا در تهران حافظ منافع این کشور در ایران خواهد بود.
پروندههای دیگری چون شهروندان ایرانی-کانادایی و تداوم حضور نام ایران در فهرست حامیان تروریسم دولت کانادا، کمکی به روابط دوجانبه نکرد و آن را از مسیر خود خارج ساخت. اما آنچه عملا تیر خلاص را به روابط دیپلماتیک تهران و اتاوا زد، پرونده پرواز ۷۵۲ هواپیمایی اوکراینی بود. جان باختن تمامی مسافران پرواز ۷۵۲ که بیشتر آنها شهروندان کانادایی یا ایرانیان مقیم کانادا بودند، سبب شد که کانادا به مرور قوانین ویزا و ورود به خاک این کشور را برای مقامهای ایرانی سختتر کند. کانادا همچنین در ادامه سپاه پاسداران را در «فهرست سازمانهای تروریستی» قرار داد. با در نظر گرفتن این تاریخچه تحولات، به نظر میرسد که اکنون، پیشنهاد مارک کارنی را میتوان نقطه عطفی دانست که تلاش دارد رویکرد جدیدی را متناسب با تحولات کنونی جایگزین کند.
موج بازگشایی مراکز دیپلماتیک در ایران
تمایل کانادا برای بازگشت دیپلماتیک به تهران، پدیدهای ایزوله و مجزا نیست و طی هفتهها و روزهای اخیر و اتمام جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، شاهد بازگشت شماری از دیپلماتهای غربی به کشورمان بودهایم. در آخرین تحولات در این رابطه، دولت کپنهاگ اعلام کرد که سفیر دانمارک در ایران از ۱۹ ژوئن (۲۹ خرداد) در محل سفارت مستقر شده و کار خود را آغاز کرده است. از سوی دیگر، طی دوران جنگ نیز اسپانیا از بازگشایی سفارت خود در تهران خبر داده بود. در ماه فروردین، آنتونیو سانچس بندیتو، سفیر اسپانیا در تهران در صفحه رسمی خود در برنامه ایکس نوشت: «من به همراه تیم متعهدم، امروز سفارت اسپانیا در تهران را بازگشایی کردیم تا به تلاشهای صلح از هر سو که ممکن است، طبق دستورالعملهای وزیر امور خارجه، بپیوندیم.»
در صورت نهاییسازی، بازگشایی سفارت کانادا در تهران و بهبود روابط تهران-اتاوا را میتوان در کنار دیگر گشایشهای دیپلماتیک میان ایران و دیگر کشورها قرار داد؛ از احیای روابط ایران و عربستان سعودی گرفته تا سیگنالهای مثبتی که طی مدت اخیر میان تهران و قاهره برای ارتقای سطح روابط دیپلماتیک و بازگشایی کامل سفارتخانهها مبادله شده است. به طور کلی، بازگشایی سفارت کانادا در تهران میتواند پس از سالها انسداد، کانال جدیدی برای گفتوگو میان ایران و جهان غرب بگشاید و به تسهیل زندگی هزاران شهروند عادی کمک کند. تاریخ دیپلماسی بارها نشان داده است که پرچمهای سفارتخانهها حتی در تاریکترین روزها نیز باید برافراشته بمانند، چرا که هزینه قطع ارتباط، همواره بیش از هزینه گفتوگو بوده است.