اخبار محرمانه - فرارو /متن پیش رو در فرارو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
قرار است گفتوگوهایی حساس میان نماینده ویژه کاخ سفید و وزیر خارجه ایران در استانبول برگزار شود؛ مذاکراتی که با میانجیگری فعال کشورهای منطقه، با هدف جلوگیری از تشدید نظامی و تمرکز بر پرونده هستهای ایران دنبال میشود. آمریکا خواهان محدودسازی غنیسازی و انتقال اورانیوم است، در حالیکه ایران بر عدم نظامیسازی و امکان توافق منصفانه تأکید دارد. همزمان، لفاظیهای تند و آرایش نظامی آمریکا، دیپلماسی را در وضعیتی شکننده قرار داده است.
کارن دی یانگ- روزنامه واشنگتن پست| استیو ویتکاف، نماینده ویژه کاخ سفید و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، قرار است روز جمعه در استانبول درباره توافقی هستهای گفتوگو کنند؛ توافقی که هدف آن جلوگیری از یک حمله نظامی قریبالوقوع ایالات متحده است. این موضوع را دو مقام منطقهای که در این تلاش دیپلماتیک مشارکت دارند، اعلام کردهاند.
استانبول؛ آخرین ایستگاه پیش از جنگ یا توافق؟
به گفته این مقامات، برنامهریزی برای این دیدار در پی تلاشهای فشرده ترکیه، قطر، مصر و چند کشور دیگر خاورمیانه صورت گرفته است؛ کشورهایی که تلاش می کنند شکافهای میان واشنگتن و تهران را کاهش دهند و دو طرف را به ازسرگیری مذاکراتی ترغیب کنند که ژوئن گذشته، پس از حملات هوایی اسرائیل و ایالات متحده به تأسیسات هستهای ایران، متوقف شد.
بر اساس اظهارات یکی از مقامات منطقهای، وزیران خارجه ترکیه، قطر و مصر، به همراه همتایانشان از عربستان سعودی، عمان و پاکستان نیز قرار است در این نشست حضور داشته باشند. این مقام، مانند دیگران، به دلیل حساسیت بالای دیپلماسی جاری، به شرط ناشناس ماندن سخن گفته است. همچنین گفته شده جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور دونالد ترامپ، که در مذاکرات مربوط به اوکراین و غزه در کنار ویتکاف حضور داشته، در این نشست شرکت خواهد کرد.
استیو ویتکاف هماکنون برای دیدارهایی در اسرائیل در منطقه حضور دارد. عباس عراقچی روز جمعه در ترکیه با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه این کشور دیدار کرده و محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر، نیز آخر هفته گذشته به تهران سفر کرده است. حضور وعدهدادهشده وزیران خارجه منطقه میتواند راه را برای مذاکرات مستقیم میان نمایندگان آمریکا و ایران هموار کند. در جریان گفتوگوهای سال گذشته که در نهایت با حمله اسرائیل و بمباران سایتهای هستهای توسط آمریکا پایان یافت، ایران تنها با گفتوگوهای «غیرمستقیم» میان تیمهای فنی موافقت کرده بود و گزارشها حاکی از آن بود که ویتکاف و عراقچی در آن مقطع صرفاً به یک دست دادن کوتاه بسنده کردند.
کاخ سفید بلافاصله به پرسشها درباره گفتوگوهای پیشِرو پاسخ نداد. دونالد ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «دوست دارم یک توافق از طریق مذاکره حاصل شود. نمیدانم چنین چیزی اتفاق خواهد افتاد یا نه... در حال حاضر داریم با آنها صحبت میکنیم. با ایران در حال گفتوگو هستیم. اگر بتوانیم به نتیجهای برسیم، عالی خواهد بود. و اگر نتوانیم... احتمالاً اتفاقات بدی رخ خواهد داد.»
استانبول در هالهای از تردید؛ دیپلماسی فشرده زیر سایه تهدید نظامی
یکی از مقامات آمریکایی گفته است که پیش از نهاییشدن دیدار استانبول، «هنوز کارهای زیادی» باقی مانده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز برگزاری قطعی این نشست را تأیید نکرد، اما اعلام کرد تهران در حال بررسی «چارچوب» گفتوگوهای احتمالی است. دو مقام منطقهای گفتند متحدان عرب و ترکیهای واشنگتن در تلاشاند دامنه مذاکرات را صرفاً به برنامه هستهای ایران محدود کنند تا تهران را به پذیرش گفتوگوها ترغیب کنند. یکی از این مقامات گفت: «اگر مذاکرات انجام شود، تمرکز آن بر برنامه هستهای ایران باقی خواهد ماند. سپس تلاش میکنیم راههای خلاقانهای برای رسیدگی به مطالبات غیرهستهای واشنگتن پیدا کنیم.»
دونالد ترامپ از زمان دوره نخست ریاستجمهوریاش بارها گفته است که تهران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد. با این حال، ترامپ در سایر حوزهها نیز از جمله در مورد حمایت ایران از گروههای مقاومت در منطقه مطالبات حداکثری داشته است. علی واعظ، مدیر پروژه ایران در «گروه بینالمللی بحران»، میگوید: «ایران شاید هرگز نگوید که حمایت از بازیگران غیردولتی همسو با خود در منطقه را متوقف میکند، اما میتواند با آمریکا بر سر یک توافق عدمتجاوز به تفاهم برسد؛ توافقی که ممکن است متحدان هر دو طرف در منطقه را نیز دربر بگیرد.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگویی با شبکه سیانان در روز یکشنبه گفت: «اگر تیم مذاکرهکننده آمریکا همان مسیری را دنبال کند که رئیسجمهور ترامپ گفته یعنی دستیابی به یک توافق منصفانه و عادلانه برای اطمینان از عدم دستیابی به سلاح هستهای، من امکان گفتوگوهای دیگری را میبینم. … این همان چیزی است که او در یکی از آخرین پیامهایش گفته است. بنابراین اگر چنین باشد، اطمینان دارم که میتوانیم به یک توافق دست پیدا کنیم.»
خط قرمز تهران؛ انکار نظامیسازی و جدال بر سر غنیسازی
دونالد ترامپ در همین حال یک آرایش گسترده دریایی شامل یک ناوگروه ضربتی حامل هواپیمابر را اعزام کرده و عملاً ایران را در محاصره قرار داده است؛ استقراری که از نظر الگو مشابه اما از نظر وسعت بزرگتر از آرایشی است که پیشتر در دریای کارائیب برای متوقفکردن قایقهای مظنون به قاچاق مواد مخدر بهکار گرفت.
ایران همواره تأکید کرده است که قصد ندارد غنیسازی اورانیوم را برای اهداف نظامی به کار گیرد. با این حال، دولت ترامپ علاوه بر مطالبه پایاندادن به حمایت ایران از نیروهای مقاومت در عراق، لبنان، یمن و دیگر مناطق، خواستار آن شده است که تهران نزدیک به ۹۰۰ پوند اورانیوم با غنای بسیار بالا و نزدیک به سطح تسلیحاتی را به یک کشور ثالث منتقل کند و برنامه توسعه موشکی خود را نیز محدود سازد.
عباس عراقچی در گفتوگو با شبکه سیانان گفت: «بیایید درباره چیزهای ناممکن صحبت نکنیم. بیایید روی آنچه ممکن است تمرکز کنیم و فرصت دستیابی به یک توافق منصفانه و عادلانه برای اطمینان از نبود سلاح هستهای را از دست ندهیم. … این هدف حتی در یک بازه زمانی کوتاه هم قابل تحقق است.»
روسیه، متحد ایران، اعلام کرده است که میتواند این مواد غنیشده را بپذیرد. اما علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز دوشنبه گفت که تهران «هیچ قصدی برای انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به هیچ کشوری ندارد و اساساً مذاکرات نیز درباره چنین موضوعی نیست».
به گفته علی واعظ، گزینه سازش دیگر میتواند تعلیق غنیسازی بیشتر باشد، بدون آنکه حق ایران برای غنیسازی بهطور رسمی حذف شود. علی واعظ در ادامه اظهاراتش گفت: «غنیسازی صفر، در عمل واقعیتی میدانی است»، زیرا بخش بزرگی از زیرساخت هستهای ایران در حملات هوایی تابستان گذشته نابود شده و گمان میرود مواد با غنای بالا در زیر انبوهی از آوار، به وزن چندین تُن، مدفون شده باشد. او تاکید کرد: «این واقعیت به ایران نوعی انعطافپذیری میدهد که پیشتر نداشت؛ زیرا توقف غنیسازی برای ایران خط قرمزی عبورناپذیر بود، اما تثبیت حقوقیِ تعلیق غنیسازی … در شرایط کنونی، اقدامی است که به نظر میرسد ایران آمادگی انجام آن را دارد.»
در عین حال، هر دو کشور در عرصه عمومی به لفاظیهای تند روی آوردهاند و همین امر تشخیص نقطه سازش را دشوارتر کرده است. رهبر جمهوری اسلامی ایران، روز یکشنبه هشدار داد که «آمریکاییها باید بدانند اگر این بار جنگی را آغاز کنند، آن جنگ، یک جنگ منطقهای خواهد بود»؛ هشداری که بازتاب گستردهای در رسانههای ایران داشت. او تاکید کرد: «آنها به دنبال اشغال ایران و بازگرداندن سلطه خود بر منابع، نفت، سیاست، امنیت و روابط بینالمللی کشور هستند؛ همانگونه که در دوران پهلوی بود.»
موج مداخلات دیپلماتیک کشورهای منطقه میان تهران و واشنگتن نیز از این هراس ناشی میشود که خودِ آنها هم ممکن است در تیررس واکنش تلافیجویانه ایران قرار گیرند. علی واعظ در اینباره گفت: «بهندرت پیش میآید که ترامپ همان پیام واحد را همزمان از پاکستان، عربستان سعودی، قطر، عمان، عراق و ترکیه بشنود. همه آنها یک چیز میگویند، چون همه بهخوبی از هزینه سنگین تشدید تنش آگاهاند.»
بازار ![]()