اخبار محرمانه - تسنیم / آنکارا علاوه بر بازار بزرگ مصر، به همراهی با این کشور در موازنات شرق مدیترانه محتاج است.
سفر رئیس جمهور ترکیه به قاهره، به عنوان سرآغازی برای همکاریهای استراتژیک وصف شده است. شواهد نشان میدهد، علاوه بر تلاش برای افزایش حجم مبادلات تجاری دوجانبه، همراهی دفاعی – امنیتی نیز برای طرفین اهمیت ویژهای دارد.
با توجه به این اولویتها، در جریان سفر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه به قاهره در 4 فوریه، وزرای دفاع دو کشور یک توافقنامه چارچوب نظامی امضا کردند. این در حالی است که ترکیه و مصر به مدت 9 سال یعنی از سال 2013 تا 2022 میلادی، یک دوره پرتنش را پشت سر گذاشتند. اما میانیجگری قطر، نخستین دیدار اردغان – سیسی در مراسم افتتاحیه جام جهانی فوتبال در قطر را به دنبال آورد و پس از آن، شتاب بالایی در توسعه روابط، مشاهده شد.
در سفر اخیر اردوغان به قاهره، توافقنامه همکاری دفاعی توسط یاشار گولر وزیر دفاع ترکیه و ژنرال عبدالمجید صقر، وزیر دفاع و فرمانده کل نیروهای مسلح مصر امضا شد.
وزارت دفاعی ترکیه اعلام کرده: «هدف از این توافقنامه توسعه همکاریهای دفاعی از طریق تبادل اطلاعات و تخصص در حوزههای تعریف شده همکاری نظامی است».
این وزارتخانه، اعلام نکرده کدام حوزههای همکاری در این توافقنامه تعریف شده، ولی در مجموع، توافقنامههای چارچوب نظامی که توسط ترکیه با بسیاری از کشورها امضا شده است، عموماً موضوعاتی مانند آموزش نظامی و تبادل دانشجو و همچنین انتقال پرسنل، تجهیزات، اطلاعات و تجربه را در بر میگیرد.
با این حال، پیشبینی شده که بخش مهمی از توافق اخیر، به همکاری نظامی آنکارا – قاهره در حوزه شرق مدیترانه اختصاص پیدا کند. یعنی دقیقاً همان جغرافیای وسیعی که کنشگران دیگری مانند رژیم صهیونیستی، یونان، قبرس، آمریکا و اتحادیه اروپا به آن حساس هستند و اخبار این حوزه را به دقت رصد میکنند.
شواهد نشان میدهد، حتی در آن سالیانی که اردوغان در همه سخنرانیهای میدانی و عمومی، ژنرال عبدالفتاح سیسی را به عنوان قاتل، کودتاگر و دیکتاتور قلمداد میکرد، روابط تجاری بین ترکیه و مصر در جریان بود. اما حالا، آنکارا علاوه بر بازار بزرگ مصر، به همراهی با این کشور در موازنات شرق مدیترانه محتاج است.
در چند سال گذشته بارها پژوهشگران، نظامیان و استراتژیستهای ترکیه از جمله دریادار جهاد یایماز مبدع نظریه «وطن آبی» ترکیه، به توافق دریایی بین مصر، یونان و دیگران حساس هستند و خواستار آن هستند که نقش مصر در موازنات منطقه، به درستی ارزیابی شود.
از تنش تا همکاری نظامی
سال 2025 میلادی برای ترکیه و مصر، یک نقطه عطف مهم بود. چرا که این دو کشور، پس از تنشی طولانی، به نقطه اوج همکاری رسیدند و اولین رزمایش خود را در این سال انجام دادند.
به این ترتیب، رزمایش دریایی دوستی ترکیه و مصر از 22 تا 26 سپتامبر در پایگاه دریایی آکساز در موغلا، با هدف توسعه روابط دوجانبه و افزایش قابلیت همکاری بین دو کشور انجام شد و نخستین تجربه همکاری نظامی پس از یک وقفه 13 ساله بود. در سال گذشته میلادی، سرلشکر احمد فتحی خلیفه رئیس ستاد کل نیروهای مسلح مصر، در ماه اوت از آنکارا بازدید کرد و همکاری در صنعت دفاعی نیز در این دوره بین ترکیه و مصر افزایش یافته است.
مصر نیز به مشتریان پهپادهای مسلح ترکیه پیوسته و ظاهراً این سلاح، در جریان درگیری داخلی سودان مورد استفاده قرار گرفت. مصر در عین حال، به مشارکت در توسعه پروژه ساخت هواپیمای جنگنده قاآن (KAAN) ترکیه نیز علاقمند است.
هدف 15 میلیارد دلاری
اردوغان درباره توسعه روابط آنکارا – قاهره در مقطع اخیر، به این اشاره کرده که 16 ماه از اولین جلسه شورای همکاری استراتژیک سطح بالا گذشته و مدت دو بار به مناسبتهای مختلف از مصر بازدید کرده و وزرای امور خارجه ما دو کشور نیز، هفت بار دیدار کردهاند و با احتساب سفر و دیدار سایر وزرا و مقامات عالی رتبه، تعداد دیدارهای متقابل به 50 مورد رسیده است.
اردوغان در کنفرانس مطبوعاتی مشترک گفت: «ما میخواهیم پروژههای مشترکی را در بخشهای انرژی و حمل و نقل توسعه دهیم. چرا که مصر همچنان بزرگترین شریک تجاری ترکیه در آفریقا است و هدف ما افزایش حجم مبادلات تجاریمان به 15 میلیارد دلار است».
این در حالی است که در این سالها، مبادلات تجاری طرفین به 9 میلیارد دلار رسیده که تراز آن با اختلافی معنی دار به نفع صادرات کالاهای ترکیهای است. علاوه بر این، میزان سرمایهگذاری شرکتهای ترکیهای در مصر به 4 میلیارد دلار رسیده است.
آمارها نشان داده که در سال 2025 میلادی پانصد هزار نفر گردشگر مصری به ترکیه سفر کرده و پیشبینی شده که این آمار تا پایان سال 2028 میلادی به یک میلیون نفر برسد.
آمارهای ترکیه حاکی از این است که سرمایه گذاری 4 میلیارد دلاری شرکتهای این کشور در مصر، اشتغال یکصد هزار نفری برای کارگران مصری ایجاد کرده و این شرکتها غالباً در بخشهای نساجی، مواد شیمیایی، شیشه، بهداشت، تولید و گردشگری، فعالیت میکنند.
علاوه بر این، پیمانکاران ترکیهای تاکنون 27 پروژه با ارزش بیش از 1 میلیارد دلار در مصر انجام دادهاند. آنکارا خواهان آن است که در چارچوب سند چشمانداز 2030 مصر، در ساخت 14 شهر هوشمند، بخشی از کار به شرکتهای ترکیهای سپرده شود.
اردوغان به این نیز اشاره کرده که ترکیه و مصر دو کشور همسایه با طولانیترین خط ساحلی در مدیترانه شرقی هستند و میتوانند همکاری در تجارت دریایی دوجانبه، آزادی ناوبری و امنیت دریایی را به سطح بالایی برسانند. این سخن اردوغان در حالی بیان شده که پیشتر، مصر نیز یکی از پیشنهاددهندگان طرحی بود که بر اساس آن، ترکیه به «مجمع گاز شرق مدیترانه» (EastMed) راه داده نشد.
عبدالفتاح السیسی رئیس جمهور مصر نیز گفت: «منطقه ما به سرعت در حال تبدیل شدن به منطقهای مستعد بحران و آشفتگی است. ما باید همکاری با ترکیه را تعمیق ببخشیم تا بتوانیم در سریعترین زمان ممکن، به راهحلهای سیاسی پایدار در منطقه دست یابیم».
چرا مصر برای ترکیه مهم است؟
کشور آفریقایی عربی مصر با 109 میلیون نفر جمعیت، یکی از بازارهای بزرگ کالاهای ترکیهای است و سالانه بیش از 8 میلیارد دلار کالا از بنادر ترکیه به مصر میرسد. اما اتفاق مهم در سال 2025 میلادی، این بود که چند کارخانه بزرگ نساجی و پوشاک ترکیه، کل ماشین آلات و دستگاههای خود را به منظور استفاده از نیروی کار ارزان به مصر منتقل کردند و حالا برخی از صنعتگران ترکیه، مصر را به عنوان بازاری مشاهده میکنند که با کارگر ارزان و برق و گاز ارزان، میتواند در کاهش هزینههای تولید، یاری دهنده باشد.
علاوه بر موضوعات مالی و اقتصادی و پسزمینههای تاریخی، علاقمندی حزب عدالت و توسعه به جریانات اخوان المسلمین در مصر و تونس، از دیگر دلایل علاقه گسترده آنکارا به سرمایه گذاری در مصر بوده است. ولی حالا، با آن که عملاً نفوذ قدرت اخوانیها در مصر برچیده شده، روابط آنکارا – قاهره، باز هم در اوج است. چرا؟
در پاسخ باید گفت: همکاری نظامی و اطلاعاتی مصر با یونان و امارات و در عین حال، نقش آفرینی مصر در دنیای انرژی و فشردهسازی گاز سرزمینهای اشغالی برای صادرات به اروپا، همواره برای مقامات آنکارا اهمیت ویژهای داشته است.
در جریان سفر اردوغان به قاهره، علاوه بر بیانیه مشترک دومین نشست شورای عالی همکاری استراتژیک بین جمهوری ترکیه و جمهوری عربی مصر، چند توافق نامه دیگر امضا شد که عبارتند از:1.توافقنامه چارچوب نظامی. 2.یادداشت تفاهم در مورد همکاری در زمینه تنظیم دارو و تجهیزات پزشکی. 3. یادداشت تفاهم در مورد قرنطینه گیاهی. 4.تفاهم در مورد خدمات دامپزشکی. 5.بیانیه مشترک وزرا در زمینه سرمایهگذاری و تجارت خارجی. 6.یادداشت تفاهم در مورد همکاری در زمینه حمایت اجتماعی. 7.یادداشت تفاهم در مورد همکاری در زمینه جوانان و ورزش.
بازار ![]()